فلسفه تعلیم و تربیت

تاریخچه :

در سال 1838 میلادی  فردریک فروبل پدر آموزش پیش دبستانی دریک باغ کوچک در یکی از شهرهای آلمان اولین مدرسه پیش دبستانی را به صورت غیر رسمی بنا نهاد . پس از او دانشمندان بزرگی مانند مونته سوری نیز در این زمینه کار کرده اند .

بعد ها در سال 1303 هجری شمسی جبار باغچه بان در باغ کوچکی در تبریز اولین مدرسه پیش دبستانی ایران را بنا نهاد و در سال 1307  دومین مدرسه در شیراز تأسیس گردید. در سال 1347 بصورت رسمی آیین نامه آموزش پیش دبستانی در شورایعالی معارف نوشته شد. بر اساس تاریخ های ذکر شده آموزش پیش دبستانی بصورت رسمی و واحدی مستقل قبل از فرانسه در ایران تشکیل شده است .

امروزه درباره آموزش و پرورش پيش از دبستان با تكيه بر نتايج تحقيقات، نگاه بسيارمثبتي وجوددارد و كودكان نيازمند محيط هايي هستند كه بتواند افزون بر غنا بخشيدن به قابليت هاي آن ها، زمينه رشد كودكان را در ابعاد مختلف عاطفي، اجتماعي و رواني فراهم كند.

عنصر اساسي آموزش كودك در اين دوره مربيان هستند، مربياني كه آگاه، توانمند و كودك دوست باشند. مربي پيش دبستاني بايد به اين باور رسيده باشد كه مي تواند در كنار خانواده مسئوليت آموزش كودك را نيز برعهده بگيرد. همچنين طراحي فضاي فيزيكي مراكز پيش دبستاني نيز بايد به گونه اي باشد كه براي كودك مطلوب، شادي بخش و برخوردار از حداقل امكانات لازم باشد. بايد وسايل و ابزاري متناسب با سن كودك و قابليت هاي او فراهم آيد.

بازي كار كودك است آموزش هايي كه در مراكز پيش دبستاني به كودكان داده مي شود، زمينه رشد آموزش مفاهيم رياضي، استدلال كردن، خواندن و نوشتن و زبان آموزي را به شكل غيرمستقيم فراهم مي كند. محور اساسي در چنين آموزش هايي بازي كودكان است، بازي كار كودك است. بنابراين بايد آن را با ارزش، مثبت و آينده ساز براي كودك تلقي كرد. با فراهم كردن شرايط مناسب اين امكان براي كودك مهيا مي شود.جلب مشاركت والدين، يك ضرورت با توجه به اين كه در جامعه ما ورود كودكان به دوره پيش دبستاني اجباري نيست، مشاركت والدين براي حضور فرزندان خود در اين مراكز ضروري به نظر مي رسد.

 

با توجه به اهمیت موضوع که در مقدمه ذکر گردید در این مقاله بر آن شدیم در یک نگاه تطبیقی آموزش و پرورش پیش دبستانی را در پنج کشور به نمایندگی از پنج قاره مورد بررسی قرار داده و در نهایت به بررسی وضعیت موجود و مطلوب آن در کشور ایران بپردازیم .

اهم موضوعات مورد تطبیق :

•        متولی آموزش و پرورش پیش دبستانی در کشورهای پنجگانه

•        آموزش معلمان و مربیان پیش دبستانی        //          //

•        محتوای آموزشی دوره پیش دبستانی         //          //

•        دوره سنی مراکز پیش دبستانی                  //          //

•        جامعه آماری مربیان زن و مرد دوره پیش دبستانی

 قبل ازآغاز بررسی تطبیقی باید به این سؤال پاسخ داد که آیا اصلا نیازی به آموزش رسمی و نیمه رسمی در دوره پیش دبستانی احساس می شود ؟ یا چنین دوره ای چه تأثیراتی می تواند داشته باشد ؟

ضرورت آموزش پیش دبستانی  و تأثیرات آن

 

·        زمینه سازی حضور مادران در جامعه و فعالیت های سیاسی ، مذهبی ، اقتصادی و هنری

·        کمک فوق العاده به زبان آموزی (زبان رسمی کشور ) در مناطق دو زبانه

·        کمک و زمینه سازی برای آموزش های دبستانی بخصوص در مناطق محروم که از دسترسی به رسانه های جمعی و آموزش های مستقیم و تأثیرات غیر مستقیم آن بی بهره اند.

·        ایجاد زمینه ی تجربه حضور در محیط های نظام مند اجتماعی و آشنایی با قانون مداری

·        امکان دوست یابی و آموزش مستقیم و غیر مستقیم ارتباط با گروه های همسال

·        ایجاد شعف روحی و نشاط اجتماعی پس از انجام بازی های هدفمند گروهی

·        آموزش آداب اولیه نظیر: سلام و خداحافظی -  احترام به مربی ، پدر و مادر و خواهر و برادر های بزرگتر

·        پرورش هوش و ممانعت از افت و کاهش ضریب هوشی کودکان ( بر اثر محبت ، پاداش و دیگر محرکات بیرونی کودک گمشده خود را یافته و فارغ از افسردگی با کمک واحد های کاری به پرورش هوش خود می پردازد . )

·        آمادگی برای آموزش های دبستانی  و موفقیت در مقاطع تحصیلی بالاتر

·        آموزش مهارت های اولیه  زندگی و عادات صحیح بهداشتی و ایمنی

·        کمک به خود باوری و روی آوری کودک به توانمندی های بالقوه ی خویش

وبسیاری از موارد مؤثر و ضروری دیگر

 

با اندک تأملی در موارد فوق می توان ضرورت آموزش پیش دبستانی را درک کرد . به همین دلیل در کشورهایی که امروزه به اسم کشورهای توسعه یافته شناخته می شوند،شهروندان و دانشمندانی یافت می شوند که در ابتدا به اهداف عالی آموزش های آمادگی دست یافته اند و در مراحل بعدی تحصیل و زندگی موفق بوده اند و این جز با اهمیت گذاری مسئولین آموزش و پرورش کشورها به امر آموزش پیش دبستانی بدست نیامده است .

 

متولی آموزش و پرورش پیش دبستانی  

بطور قطع مسئولیت و مدیریت متمرکز  آموزش پیش دبستانی در نهاد آموزشی و رفاهی هر کشور کمک بسزایی به انسجام و برنامه ریزی دقیق تر و هدفمند تر این دستگاه آموزشی می کند . علاوه بر این ، هماهنگی بین نهاد های پشتیبان آموزش پیش دبستانی و مراکز علمی و دانشگاهی و به تبع آن امور استخدامی دولتی و بخش خصوصی می تواند در جهت نیل به اهداف بلند مدت ملی و بین المللی آن کشور مثمر ثمر بوده و همچنین  تربیت اجتماعی  را سامان بخشد.

 

پیش دبستانی در انگلستان (اروپا)

ساختار آموزشي

آموزش پيش دبستاني در كشور انگلستان در مهدهاي كودك و مدارس آمادگي به كودكان رده هاي سني 4-2 سال ارائه مي گردد.با وجودي كه آموزش كودكان انگليسي تا سن 5 سالگي اجباري نمي باشد، با اين حال بالغ بر 96 درصد از كودكان رده هاي سني 4 سال و بالاتر در مراكز آموزشي پيش دبستاني ثبت نام مي نمايند.

طبق آمار به دست آمده در سپتامبر سال98، در اسكاتلند 38% از كودكان رده هاي سني4-3 سال درمراكز آموزش پيش دبستاني ثبت نام نموده اند. تدارك امكانات و اتخاذ شرايط ويژه آموزش پيش دبستاني از محل اختيارات و مقامات دپارتمان هاي محلي آموزش و پرورش و هيئت هاي مديره آموزش غير رسمي تامين مي گردد. با وجودي كه در قوانين آموزشي و مفاد اختيارات مقامات محلي دپارتمان هاي آموزشي(LEA )مسؤوليت تدارك امكانات آموزشي مقطع آموزش پيش دبستاني لحاظ نگرديده است اما با اين حال هزينه هاي آموزشي مقطع آموزشي مذكور از محل بودجه دولتي حوزه آموزش، بودجه دواير محلي آموزش و پرورش و هيئت مديره مدارس پيش دبستاني تأمين مي گردد. به عبارت ديگر دواير محلي آموزش و پرورش (LEA ) عهده دار مسووليت فراهم سازي شرايط مناسب براي كودكان رده هاي سني2 تا 5 سال و شناسايي نيازهاي ويژه مقطع آموزشي پيش دبستاني مي باشند .پذيرش كودكان درمقطع آموزش پيش دبستاني با معيارهاي تعيين شده توسط مدارس و بر اساس خط مشي هاي آموزشي دواير محلي آموزش و پرورش LEA صورت مي پذيرد كه از جمله اين معيارها مي توان به بررسي نيازهاي روانشناختي و آموزشي كودكان اشاره نمود. علاوه بر اين، كليه نهادها و مراكز ارائه دهنده خدمات اجتماعي كشور انگلستان از مركز آموزشي پيش دبستاني برخوردار مي باشند كه كودكان زير 5 سال را تحت پوشش قرار مي دهند. عمده خدمات آموزش پيش دبستاني در كشور انگلستان از سوي ادارات خدمات اجتماعي با اختيارات محلي ارائه مي گردد.گفتني است كه مراكز مذكور بر پايه درجه نيازمندي كودكان به كمك متخصصين و خانواده هاي انگليسي درجهت ارائه خدمات آموزشي، بهداشتي و روان شناختي كودكان فعاليت مي نمايند. كليه مؤسسات آموزشي پيش دبستاني تحت نظارت ادارات محلي و مركزي آموزش و پرورش از سوبسيدهاي آموزشي برخوردار مي گردند. لازم به ذكر است، آن دسته از مراكز آموزشي پيش دبستاني كه تحت حمايت دواير محلي آموزش و پرورش (LEA ) اداره مي گردند، به طور كامل تحت حمايت هاي مالي دولتي نيز قرارمي گيرند. علاوه بر اين مراكز آموزش خصوصي پيش دبستاني نيز فعاليت دارند كه توسط والدين و انجمن هاي آموزش خصوصي سازمان دهي، نظارت و تأمين اعتبار مي گردند.طبق آخرين آمار بدست آمده طي سال1993، 51 درصد از كودكان رده هاي سني4-3سال بريتانيايي در مراكز پيش دبستاني دولتي و4درصد نيز در مدارس پيش دبستاني خصوصي ثبت نام نمودند. طي سال هاي 92/1991 در ولز، 5/68 درصد از كودكان در مدارس پيش دبستاني دولتي و 5/1 درصد در مدارس پيش دبستاني خصوصي ثبت نام نمودند.

به طور كلي مي توان گفت كه بالغ بر90درصد كودكان بريتانيايي رده هاي سني5-2 سال، از شرايط لازم جهت حضور در مراكز آموزش پيش دبستاني برخوردارمي گردند.درمورخه نوامبر1994، دولت انگلستان توجه عمده اي بر تأسيس اماكن آموزشي پيش دبستاني ويژه كودكان رده هاس سني 5-2 سال متمركزداشت.از جمله اصلي ترين اهداف مقطع آموزش پيش دبستاني مي توان به توسعة مهارت هاي شناختي، فيزيكي، زبانشناسي، عقلاني، اجتماعي كودكان و شخصيتي كودكان رده هاي سني5-2سال اشاره نمود. از مدارس پيش دبستاني كشور انگلستان تحت عنوان مراكز تضمين كننده سلامت فيزيكي و رواني كودكان ياد مي گردد.گفتني است كه دوره هاي آموزشي پيش دبستاني كه توسط دواير محلي آموزش و پرورش LEA ارائه مي گردند، 5 روز در هفته از ساعت9صبح تا 3 بعد از ظهر دايرمي باشد. مراكز پيش دبستاني خصوصي نيز معمولاً از ساعت30/7 تا 6 بعد از ظهر در سراسر سال به ارائه خدمات آموزشي پيش دبستاني مبادرت مي نمايند. دانش آموزان مراكز آموزش پيش دبستاني مطابق سن و با توجه به ابعاد كلاس ها گروه بندي مي گردند. مطابق قانون مصوب سال1989، ويژه آموزش كودكان، حضور حداقل 2 كارمند براي تعداد 26 كودك درمهدهاي كودك و 2 كارمند براي تعداد 20 كودك در كودكستان ها ضرروي است.اين درحالي است كه اين ميزان در مهدهاي كودك روزانه، به نسبت1 به8 تقليل مي يابد. خدمات آموزش پيش دبستاني در كودكستان و مهدهاي كودك كشور ايرلند به شهروندان ايرلندي ارائه مي گردد .طبق خط مشي جديد دولت ايرلند تا سال 2004، تدارك عمده آموزشي به اين مقطع آموزشي تعلق خواهد گرفت. طبق آمار به دست آمده طي سال هاي93 – 1992، تعداد مدارس پيش دبستاني كشور ايرلند بر88مدرسه تمام وقت، تعداد معلمين و مربيان آموزشي پيش دبستاني بر164مربي و تعداد كودكان ثبت نامي بر4500 نفر بالغ مي گردد.

 

 

 

 

برنامه هاي آموزشي و ارزشيابي تحصيلي

مقررات خاصي در خصوص برنامه ريزي درسي، روش تدريس و يا ارزيابي تحصيلي مراكز آموزش پيش دبستاني كشور انگلستان وضع نگرديده است . از اين روي مديران و كادر آموزشي مؤسسات به صورت مستقل به تبيين برنامه هاي آموزشي مبادرت مي نمايند.

در سال1989، طبق دستورالعمل تهيه شده توسط هيئت ارشد نظارت آموزشي كشور، كادر آموزشي مراكز آموزش پيش دانشگاهي به گذراندن9ماده آموزشي تحت عناوين هنري، اجتماعي، زبانشناسي، رياضي، اخلاق، فيزيك، علمي، فني و حرفه اي و مذهبي در مدارس آموزش پيش دبستاني موظف گرديدند.

طرح هاي آموزشي

از جمله مهمترين طرحهاي به اجرا در آمده در مراكز آموزش پيش دبستاني انگلستان و ولز ميتوان به موارد ذيل اشاره نمود:

1- طرح توسعه آموزش پيش دبستاني

اجراي طرح توسعه آموزش پيش دبستاني در ايرلند شمالي به احداث بيش از 900 مركز جديد آموزشي ظرف مدت 4 سال منجر گرديده است. از جمله مهم ترين مشخصه دوره آموزشي پيش دبستاني درايرلند كه وجه تمايز اين كشور با كشور انگلستان نيز محسوب مي گردد مي توان به اجباري نبودن حضور كودكان درمراكز آموزش پيش دبستاني اشاره نمود.لازم به ذكر است كه ارزيابي عمل كرد طرح توسعه آموزش پيش دبستاني در ايرلند توسط بنياد كودكان ايرلنديEU و سازمان تأمين اجتماعي ايرلند صورت مي گيرد.بيش از 5 ميليون پوند طي مدّت 5 سال اخير توسط بنياد كودكان ايرلندي EU جهت مراقبت از كودكان ايرلندي و احداث تعداد 100 كلوپ بازي در نواحي مختلف كشور اختصاص يافته است.احداث مراكز تفريحي مذكور امكان فعاليت والدين كودكان رده هاي سني 5-3 سال را فراهم آورده است.گفتني است كه با اختصاص بودجه مازاد 10 ميليون پوندي به بنياد كودكان ايرلندي EU، بالغ بر12000 مركز مراقبتي كودكان در اماكن غير آموزشي(خارج از مدارس) احداث گرديده است.

2- طرح ملّي مراقبت از كودكان

در مورخه مي 1998، دپارتمان آموزش و استخدام(DFEE)، سازمان تأمين اجتماعي(DSS) و دپارتمان زنان با مشاركت يكديگر، به ارائه طرحي با عنوان برآورده سازي احتياجات كودكان انگليسي مبادرت نمودند. گفتني است كه طرح مذكور به عنوان طرح استراتژي ملي مراقبت از كودكان مطرح مي باشد.به عبارت ديگر طبق طرح مذكور دولت انگلستان مسؤوليت مراقبت از كودكان رده هاي سني14- 5 سال اعم از مراقبت هاي رسمي و يا غير رسمي را بر عهده دارد.

تا به نيازها و روشهاي لازم در جهت مراقبت مناسب از دانش آموزان برخوردار از والدين شاغل، بپردازد. هدف از طراحي و اجراي چنين راهبردي، ايجاد مراكز مراقبتي براي6 /1 ميليون كودك انگليسي تا سال 2004 مي باشد.مطابق طرح فوق، بالغ بر45 هزار مركز مراقبتي جديد در جوار مراكز مراقبتي روزانه ايجاد خواهد شد. راهبردهاي مشابهي نيز در مناطق ولز و اسكاتلند به مورد اجرا در آمده است. طي سال هاي(2002- 1998) بودجه اي معادل470ميليون پوند جهت حمايت از سياست و استراتژي ملي مراقبت از كودكان از محل بودجه دولت انگلستان به اين امر اختصاص يافت. گفتني است كه بالغ بر170ميليون پوند از اين مبلغ توسط مؤسسات حمايتي خصوصي با عنوان(NOF) تأمين مي گردد.مهم ترين هدف مؤسسات مذكور مراقبت از165 هزاركودك مستقر در سراسر كشور انگلستان تا سال 2003مي باشد.استراتژي ملي مراقبت از كودكان بصورت محلي برنامه ريزي شده و از طريق150سازمان حمايتي كودكان انگليسي(EYDCPS) اجرا مي گردد.

گفتني است كه دپارتمان آموزش انگلستان(DFEE) اصلي ترين مجري و سرمايه گذار طرح مراقبتي كودكان انگليسي مي باشد كه با اختصاص بودجه ساليانه معادل57ميليون پوند در جهت اجراي هر چه جامع تر طرح مذكور تلاش مي نمايد.لازم به ذكر است كه بودجه دولتي فوق جهت اجراي برنامه ها و طرح هاي ذيل هزينه مي گردد:

1. اجراي تعداد 40هزار برنامه مراقبتي با عنوان مراقبت از كودكان در خارج از محيط هاي آموزشي(DSC)

2. احداث تعداد 10هزار مركز مراقبتي ويژه كودكان پيش دبستاني تا رده سني 14 سال

3. احداث تعداد10 هزار مركز جديد مراقبتي خارج از مدرسه توسط شوراي سرمايه گذاري آموزش

لازم به ذكر است كه از بودجه ساليانه 57 ميليون پوندي طرح مذكور، مبلغ 7 ميليون پوند توسط شوراهاي تربيتي(TEC) و بالغ بر6 ميليون پوند نيز توسط مراكز آموزش عالي تأمين اعتبار مي گردد.طي سال 99- 1998 طرح توسعه آموزش پيش دبستاني (مقدماتي) پاره وقت كودكان رده هاي سني4 سال و بالاتر در مشاركت با بخش هاي خصوصي به اجرا گذارده شد.لازم به ذكر است كه در طرح مذكور اطلاعاتي در خصوص چگونگي مراقبت از كودكان و چگونگي ارتباط كودكان رده سني 4 سال با آموزش هاي مقدماتي ارائه گرديده است.مسؤوليت قانوني برقراري امنيت در مراكز آموزشي ويژه كودكان رده سني 4 سال بر عهده مقامات محلي آموزشي كشور مي باشد.طي سال1999 بالغ بر390ميليون پوند جهت راه اندازي تعداد190 هزار مركز آموزشي مقدماتي ويژه كودكان رده هاي سني 4-3 سال تخصيص يافت.

علاوه بر اين، بالغ بر45ميليون پوند نيز ميان57 مركز آموزشي محلي(LEA) درجهت اجراي برنامه هاي مراقبت از كودكان رده هاي سني14-3 سال و احداث مراكز آموزشي مقدماتي توزيع گرديد.عمل كرد مراكز آموزشي مقدماتي توسط دايره استانداردهاي آموزشي(OFSTED) مورد نظارت و ارزيابي قرار مي گيرد.طبق قوانين نظام آموزشي مصوب 1998، دولت انگلستان متعهد است كه سيستم واحدي از قوانين آموزش مقدماتي و مراقبتهاي روزانه طراحي و ارائه نمايد.از اين روي و در جهت نيل به هدف مذكور، دپارتمان آموزش انگلستان(DFEE)تحت نظارت دولت به مشاوره هاي گسترده اي با سازمانهاي بهداشت و مراكز آموزشي در زمينه ارائه آموزش هاي مقدماتي و مراقبت هاي روزانه بهداشتي به كودكان مبادرت نموده است.از جمله مهم ترين مفاد مذاكرات و مشاورات مذكور مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1.مشاركت با مقامات محلي در جهت جذب پرستاران كودك (ژانويه سال 1999(

2.تشكيل انجمن پرستاران كودك در جهت نظارت بر عمل كرد آنان

3.ارائه خدمات مشاوره به والدين در خصوص استخدام پرستاران كودك

از جمله برنامه هاي ويژه دپارتمان آموزش انگلستان(DFEE) درخصوص برگزاري دوره هاي آموزشي و مراقبت روزانه از كودكان طي سال2001ميلادي مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1.اختصاص30 ميليون پوند بودجه اضافي طي 2 سال جهت تربيت تعداد 300 مربي ويژه مراكز آموزش مقدماتي پيش دبستاني

2. ارائه خدمات به تعداد75هزاركودك در60 مؤسسه محلي LEA بر اساس شاخص محروميت دپارتمان آموزشي انگلستان(DFEE)

3. تشكيل دايره محلي استاندارد هاي آموزشي جهت ارائه آموزش هاي مقدماتي و مراقبت هاي بهداشتي روزانه به كودكان محلي

4. كسب اطمينان از صلاحيت مربيان آموزشي و بهداشتي ويژه كودكان رده هاي سني8-3 سال

5. اعطاي معافيت هاي مالياتي به طرح هاي آموزشي- بهداشتي مقطع آموزش پيش دبستاني

3- مراكز محلي آموزش مقدماتي كودكان

تعداد 29 مركز محلي آموزش مقدماتي ويژه كودكان در مناطق مختلف كشور انگلستان فعاليت دارند. مراكز مذكور به ارائه خدماتي اعم از خدمات ارائه دوره هاي آموزشي مقدماتي، مراقبت از كودكان و حمايت از خانواده هاي برخوردار از فرزندان خردسال مبادرت مي نمايند.دپارتمان آموزش انگلستان(DFEE) در حال ارزيابي و ارائه استراتژي ملي در خصوص مراقبت از كودكان و ارائه آموزش هاي مقدماتي است تا از اين طريق نهادها و مراكز محلي نيز از اين استراتژي در برنامه ريزي هاي آموزشي و مراقبتي خود در نواحي مختلف كشور بهره برداري نمايند.طي سال99- 1998، بودجه اي بالغ بر500 هزارپوند در جهت ارتقاء كيفيت برنامه هاي آموزشي و مراقبتي پيش دبستاني و احداث مراكز تفريحي ويژه كودكان هزينه گرديد.هزينه بودجه اختصاصي فوق به ايجاد فضاهاي آموزشي و مراقبتي مناسب و حمايت از تشكيل مراكز آموزشي- مراقبتي جديد ويژه كودكان سراسر كشور منجر گرديد.

4- طرح مراقبتي خارج از مراكز آموزشي

طرح مراقبتي كودكان در محيط هاي خارج از مدرسه با عنوان(OSCI) از سال1993، ارزيابي شده و به مورد اجرا گذارده شده است.در جهت تكميل طرح تا اواخر مارس1999، تعداد 122856 مركز مراقبتي جديد تشكيل يافت.از زمان آغاز فعاليت طرح مذكور، مسؤوليت ارائه خدمات و پيشبرد طرح مراقبتي كودكان درخارج از محيط هاي آموزشي برعهده شوراي تربيتي انگلستان (Tec) بوده است.طي سال هاي99- 1998، دپارتمان آموزش انگلستان(DFEE) نيز در حمايت از طرح مراقبتي كودكان در خارج از محيط هاي آموزشي به تشكيل40هزار مركز جديد مراقبتي ويژه كودكان مبادرت نمود.مسؤوليت نظارت بر استفاده از بودجه طرح مراقبتي كودكان در خارج از محيط هاي آموزشي(OSCI) درجهت برآورده نمودن نياز هاي مراقبتي كودكان بر عهده سازمان حمايت از كودكان انگليسي مي باشد. گفتني است كه در حال حاضر، بودجه(OSCI) هم اكنون در جهت حمايت از ارتقاء ساختار كيفي و برقراري انسجام در ساختار طرح مراقبتي كودكان در خارج از مدارس هزينه مي گردد. لازم به ذكر است كه سرمايه گذاري ها از طريق مقامات محلي و تحت نظارت سازمان حمايت از كودكان انگليسي (EYDCPS) به عنوان بخشي از سياست هاي استراتژيك دولت در جهت ارتقاء كيفيت آموزشي و مراقبتي كودكان در مناطق مختلف كشور صورت مي گيرد. شوراي تربيتي انگلستان، نهاد مركزي مسئول مراقبت از كودكان است كه تحت نظارت سازمان حمايت از كودكان انگليسي((EYDCPS فعاليت مي نمايند.هيئت نظارت بر صلاحيت هاي آموزشي(QCA) به ارائه ساختاري در جهت مشاوره آموزشي طي نوامبر 1998 مبادرت نموده و ساختار اوليه تعيين صلاحيت هاي ملي حوزه آموزشي در اكتبر1999 طراحي گرديد.از افراد واجد صلاحيت خواسته شد تا جهت ارائه استوار نامه خود تا آوريل1999 اقدام نمايند.بدين ترتيب سرمايه گذاران تربيتي از موقعيتي برخوردار گرديدند تا برنامه هاي تربيتي خود را در نهادهاي ملي تربيتي(NTO) به ثبت رسانند.از اين روي دولت انگلستان متعهد به اعطاي امكانات خاص به خانواده هاي كارگران گرديد، تا از اين طريق خانواده هاي مذكور به صرف زمان بيشتري با كودكان خود مبادرت نمايند.

اعطاي مرخصي هاي بدون حقوق و تعطيلات كاري به والدين كودكان، از جمله اين امكانات محسوب مي گردد.در اسكاتلند، هدف دولت از ارائه آموزش هاي پيش دبستاني فراهم نمودن مراكزي جهت ارائه دوره هاي آموزشي پاره وقت كودكان رده هاي سني 3 سال وبالاتر ميباشد.

در اسكاتلند، نيز مقامات محلي مسئوليت ارائه آموزش هاي پيش دبستاني را بر عهده داشته و بودجه آموزشي پيش دبستاني نيز توسط مقامات محلي تأمين مي گردد.

گفتني است كه بودجه هاي مذكور به واسطه تصويب لايحه آموزش اسكاتلند در سال 1996 و در جهت ارائه دوره هاي آموزشي پيش دبستاني سرمايه گذاري مي گردند. لازم به ذكر است كه ميزان بودجه مذكور طي سال (2000-1999) بر112ميليون پوند، طي سال2001- 2000 بر134ميليون پوند و طي سال 2002-2001 نيز بر 138 ميليون پوند بالغ گرديد.

طبق آخرين آمار بدست آمده طي سال1999 تعداد600 هزار كودك در مدارس پيش دبستاني ثبت نام نموده اند. در ماه مي 1998، دولت به طراحي استراتژي مراقبت از كودكان اسكاتلندي مبادرت نمود. استراتژي مذكور در جهت حمايت از خانواده هاي اسكاتلندي از طريق حمايت و مراقبت از كودكان رده هاي سني14- 5 سال طراحي گرديد.هدف ديگر دولت، كسب اطمينان از مراقبت با كيفيت بالاي كودكان اسكاتلندي و فراهم آمدن كليه احتياجات كودكان اسكاتلندي مي باشد. در جهت نيل به چنين هدفي تا اواخر سال2001، تعداد5000 مربي جديد در مراكز آموزشي اسكاتلند تعليم يافته و برنامه ريزي هاي آموزشي و متد هاي سرمايه گذاري مورد ارزيابي قرار گرفته و ارتقاءيافتند.بر اساس برنامه ريزي هاي جديد خانواده هاي كارگر برخوردار از2كودك از هزينه هاي مراقبتي و حمايتهاي بيشتر دولتي برخوردار گرديده و بودجه هاي مربوطه نيز تا 4/8 ميليون پوند در سال افزايش مي يابند.علاوه بر اين بالغ بر 5 ميليون پوند بودجه اضافي طي سال 99-1998 و 25 ميليون پوند طي سال 2003-1999 در جهت توسعه طرح هاي مراقبتي كودكان در خارج از محيط هاي آموزشي هزينه مي گردد.لازم به ذكر است كه عمده مبالغ اضافي بودجه اختصاص يافته در جهت اجراي طرح هاي مراقبتي و آموزشي كودكان اقليت هاي قومي و نژادي مستقر در كشور هزينه مي گردد.علاوه بر اين مراكز تلفني، جهت برقراري ارتباط با والدين كودكان و ارائه خدمات اطلاع رساني در زمينة طرح هاي مذكور به آنان احداث گرديده است.

در ايرلند شمالي نيز طرح استراتژي ملي مراقبت از كودكان ايرلندي در مورخه 19 آوريل 1999 در جهت تقويت خدمات مراقبتي كودكان سراسر كشور به اجرا در آمد. در حال حاضر اكثريت مراكز مراقبتي كشور ايرلند توسط مراكز و بخش هاي خصوصي اداره مي گردد. تعداد43200 مركز مراقبتي كودكان ايرلندي من جمله مهدهاي كودك روزانه، مراكز تفريحي- ورزشي، انجمن پرستاران كودك، كلوپ هاي تفريحي خارج از محيط مدارس و اردو هاي تفريحي به ارائه خدمات مراقبتي مبادرت مي نمايند.به عبارت ديگر مراكز فوق با ارائه خدمات مراقبتي بيش از13هزاركودك ايرلندي معادل 85 درصد از كل كودكان رده هاي سني 5-3 سال را تحت پوشش قرار داده اند.طي سال هاي2002- 1999، بالغ بر61 ميليون پوند بودجه اضافي جهت ارائه خدمات اوليه مراقبتي بيشتر به كودكان اختصاص يافت. علاوه بر اين بالغ بر9ميليون پوند نيز به تربيت مربيان طرح مراقبت از كودكان ايرلندي اختصاص يافت. لازم به ذكر است كه بالغ بر5 ميليون پوند از بودجه طرح مراقبت از كودكان از محل صندوق بنياد كودكان اتحاديه اروپا تأمين مي گردد.

 5- طرح آغاز اطمينان

طرح آغاز اطمينان از جمله پروژه هاي محلي آموزشي است كه از خانواده هاي برخوردار از كودكان زير رده سني4 سال حمايت مي نمايد. هدف از طراحي و اجراي چنين طرحي، به مورد اجرا در آوردن تعداد 500 برنامه محلي تا سال 2004 در انگلستان است. گفتني است كه با اجراي طرح آغاز اطمينان، بالغ بر400 هزار كودك انگليسي تحت پوشش قرار مي گيرند. طبق آمار بدست آمده تا سپتامبر2001، بالغ بر437برنامه ارائه گرديده كه192 طرح، به ارائه خدمات مبادرت نموده اند كه از جمله چنين خدماتي مي توان به برپايي جلسات ملاقات با والدين جديد ظرف2ماه اول تولد، حمايت در جهت مراقبت بهتر از كودكان، فراهم سازي امكانات تفريحي و سرگرمي، آموزشهاي اوليه و دسترسي كودكان به مراقبتهاي بهداشتي اشاره نمود. علاوه بر اين، توصيه هايي نيز درخصوص حمايت پس از تولد،تغذيه سالم و كسب شغل مناسب به والدين كودكان ارائه مي گردد. لازم به ذكر است كه برنامه هاي آغاز اطمينان مشابهي در ساير قسمتهاي بريتانياي كبير به مورد اجرا گذارده شده است.

آمار آموزشي

نرخ مراكز و تعداد كودكان ثبت نامي مراكز آموزش پيش دبستاني طي سالهاي93/1992

نرخ ثبت نامي كودكان رده هاي سني4-3 سال در مراكزآموزش پيش دبستاني

با توجه به جدول فوق مي توان گفت كه نسبت كودكان رده سني 2 سال كه تحت تعليم مراكز آموزش پيش دبستاني من جمله مهدهاي كودك قرار گرفته اند تا سال 98-97 بر 70درصد بالغ گرديده است.نرخ ثبت نامي كودكان رده سني 3 سال نيز از 40% طي سال 90-89 به 50% طي سال 98-97 افزايش يافته است. نرخ ثبت نامي كودكان رده سني 4 سال نيز از 90% طي سال 90-89 به 95% طي سال 98- 97 بالغ گرديده است.

 

 

آموزش پيش دبستاني چین (آسیا)

آموزش پيش دبستاني همواره به عنوان يكي از مقاطع آموزشي كشور چين مدنظر قرار داشته است. در نواحي شهري، آموزش پيش دبستاني عمدتاُ در كودكستان ارائه گرديده و مدت زمان سه ، دو يا يك سال به طول مي انجامد گفتني است كه مراكز فوق بصورت تمام وقت، پاره وقت و يا پانسيوني فعاليت مي نمايند. در نواحي روستايي آموزش پيش دبستاني عمدتاً بصورت كلاس هاي نگهداري اطفال و كودكستان هاي فصلي است. در مناطق باستاني، قومي، دور افتاده و فقيرنشين كشور علاوه بر آموزش پيش دبستاني طبيعي و معمول، آموزش غير معمول با اشكال مختلف از قبيل مراكز فعاليتي كودكان، مراكز تفريحي و مراكز آموزشي متحرك «كاروان» فعاليت دارند. در اين مقطع ، كودكان رده سني3 تا 6 سال به كودكستان نزديك خانه خودرفته و درآنجابه تعليم موضوعات اصلي و زبان بومي خود مبادرت مي نمايند. آن ها بازي مي كنند، مي رقصند و آواز مي خوانند. در اين مقطع به كودكان ارزش حقيقت، مهرباني و زيبايي آموخته مي شود در كشورچين آموزش كودكان جدي گرفته مي شود زيرا شخصيت هر فرد طي سال هاي اوليه شكل مي گيرد. طي سالهاي اخير، سياست آموزشي پيش دبستاني با توسعه چشمگيري روبرو بوده است. به نحوي كه مطابق آمار بدست آمده طي سال 1998، كشور چين از بيش 180000 كودكستان با 24000000 دانش آموز برخوردار مي باشد. طبق اين آمار نرخ افرادي كه در دورة يكساله آموزش پيش دبستاني شركت دارند به 70% بالغ مي گردد. طي سالهاي اخير برنامه هاي آموزش پيش دبستاني در شهرهاي بزرگ و متوسط كشور گسترش يافته است. اين در حالي است كه برنامه هاي آموزش پيش دبستاني در نواحي روستايي، دورافتاده و فقيرنشين نيز از رشد چشمگيري برخوردار بوده است به نحوي كه طي سال 1998، از ميان 11 استان جنوب غربي و شمال غربي كشور بالغ بر 9/39 درصد از كودكان نواحي فقيرنشين از برنامه هاي آموزش پيش دبستاني سه ساله دولتي و 7/66 درصد نيز از برنامه هاي يكساله آموزش پيش دبستاني بهره مند گرديده اند. از جمله مهم ترين مزاياي كودكستان ها و مراكز پيش دبستاني كشور چين به تركيب امور مراقبتي و آموزشي كودكان در جهت رشد بدني، اخلاقي، فكري و زيبايي شناسي كودكان در اجزاء موزون و آمادگي آنان جهت بهره برداري از آموزش مدرسه اي ضابطه مند اشاره نمود. فعاليتهاي آموزشي مراكز پيش دبستاني در ساختاري متشكل، هدفمند و چند جانبه از آموزش هدايت كننده به سوي تقويت و توانمندسازي و رشد ذهني كودكان سازمان يافته است. علاوه بر پرداختن به فعاليتهاي تفريحي كودكان كه بخش اصلي فعاليتهاي مراكز پيش دبستاني است، فراهم سازي محيط مناسب جهت ايجاد شرايط و فرصتهايي جهت مواجه واقعي كودك با مسائل و مشكلات زندگي و تقويت درك معاني از اهم اهداف اينگونه مراكز محسوب مي گردد. در جهت ارتقاء كيفيت مديريت مراكز پيش دبستاني، دولت به اتخاذ سري قواعد دسته بندي شده مشتمل بر« نظام مديريتي و نظام كاري كودكستانها» بر پايه اصول علمي مديريتي مبادرت نموده است. دولت چين همچنين به طراحي نظام ها و قوانيني در جهت ارزيابي كيفيت كاري معلمين و برآورد توانايي هاي آنان اقدام نموده است.

 

ساختار آموزش پيش دبستاني

هدف مقطع آموزش پيش دبستاني ايجاد آمادگي ك ودكان جهت ورود به مراكز آموزش ابتدايي است.

طول دوره آموزش بر 1 سال مشتمل مي گردد كه از سن 5 سالگي آغاز مي گردد. هر كلاس درسي 30 دقيقه به طول انجامده و بر 12 ساعت كلاسي هفتگي مشتمل مي گردد.

اولويتهاي آموزشي

از جمله مهمترين اولويتهاي آموزشي مقطع آموزش پيش دبستاني در كشور چين مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1- توسعه سرمايه گذاريهاي خارجي در حوزه آموزش پيش دبستاني

بخش آموزش پيش دبستاني(ويژه كودكان رده هاي سني 6-1 سال )با آينده درخشاني روبرو است. طبق آمار بدست آمده تاكنون بيش از 20 مؤسسه زنجيره اي پيش دبستاني در پكن تأسيس گرديده كه هر يك از مراكز متعددي در سطح شهر برخوردارمي باشند . مراكزي از قبيل مركز مراقبتي كودكان شرق، مركز مراقبتي كودكان Body Care وابسته به آمريكا و مركز مراقبتي Fun Dazzle هر يك از روش مديريتي آموزشي خاص خود استفاده مي نمايند .مركز مراقبتي كودكان شرق كه در سال 1998 به عنوان تنها مركز تخصصي خصوصي در زمينه آموزش كودكان در پكن داير گرديد هم اكنون از 5 شعبه در سطح شهر پكن برخوردار مي باشد كه 4مركز به نگهداري و آموزش كودكان رده هاي سني 6-1 سال و 1 مركز به آموزش زنان باردار اختصاص دارد.لازم به ذكر است كه تاكنون مبلغي بالغ بر10 ميليون يوان (معادل 2/1 ميليون دلار ) جهت راه اندازي و فعاليت اين مراكز سرمايه گذاري گرديده است. در اين مركز سيستم بهره گيري از والدين جهت ارائه برنامه هاي آموزشي ( Teacher as Parents ) كه در كشورهاي غربي مورد استفاده بوده به كار گرفته شده و به تدريج به روش چيني تغيير وضعيت داده است.

طبق آمار بدست آمده طي سال 1999 ، تعداد30 مركز مراقبتي كودكان در26 شهر مختلف چين داير گرديده است.مؤسسه چند مليتي Body Care كه مركزيت آن در كشور آمريكا قرار دارد، از سال 1998 به فعاليت خود به صورت رايگان جهت برگزاري دوره هاي آموزش تغذيه و بهداشت كودك در پكن مبادرت نموده است. درسال 1999 موسسه فوق به منظورتوسعه فعاليتهاي مراقبتي كودكان به تاسيس نخستين مركزمشاوره درخصوص تغذيه و بهداشت كودكان مبادرت نمود .مؤسسه فوق همچنين به تاسيس دو مركز جهت آموزش والدين در زمينه تغذيه ، هوش و روانشناسي كودك در پكن مبادرت نموده است.گفتني است كه كليه معلمين اين مراكز از زنان برخوردار از مدارك تحصيلي بهداشت و آموزش كودكان متشكل مي گردد. مؤسسه فوق همچنين مركر ديگري در شهر داليان داير نموده است .طبق آمار بدست آمده ، از سال 1999 تاكنون مبلغي بالغ بر 13ميليون دلار با مشاركت با نك آمريكايي DDB و شركت Body Care در اين زمينه سرمايه گذاري شده است . درسال1994، مؤسسه آموزش كودكان Fun Dazzle با هدف آموزش كودكان ازطريق سرگرمي و تفريح درچين آغاز به فعاليت نمود. اين مؤسسه به ارائه خدمات مختلفي ازقبيل سرگرمي ،آموزش وتغذيه به كودكان مبادرت مي نمايد.

استفاده از سرگرميها ي آموزنده براي كودكا ن به منظور تقويت نيروي آموزشي آنان بخش اعظمي از روش تدريس اين مؤسسه راتشكيل مي دهد .درمرحله نخست، اين مؤسسه 12 ميليون يوان (معادل45/1 ميليون دلار)جهت دايرنمودن 1مركز در شهرپكن و 1 مركز در شانگهاي سرمايه گذاري نموده است .

اين مؤسسه اميدوار است بتواند 80 مركز در شهرهاي مختلف چين داير نمايد. اين در حاليست كه در حال حاضر كليه اين مؤسسات به دليل بالا بودن هزينه هاي مختلف و پايين بودن درآمد والدين از درآمد ناچيزي برخوردار بوده و اميدوارند با افزايش نرخ در آمد مردم و افزايش آگاهي آنان نسبت به اهميت آموزش پيش دبستاني در آينده از بازار كار خوبي برخوردار گردند. درحال حاضر در كشورچين 20 ميليون خانواده برخوردار از كودكان رده هاي سني 3-1 سال وجود دارند كه تا سال 2005 هفت در صد به اين رقم افزوده خواهد شد.بنا به اعتقاد كارشناسان ، دركشوري كه هرخانواده ازحق برخورداري از 1 فرزند بهره مند مي باشد، 30 درصد هزينه هاي خانواده متعلق به كودك خا نواده مي باشد كه اين رقم خود به جذب سرمايه هاي فراواني در بخش آموزش پيش دبستاني منتهي مي گردد. به واسطه توسعه مراكز فوق طي سالهاي اخير دولت چين به اتخاذ تدابيري در جهت ساماندهي اين مراكز مبادرت نموده است.

علي رغم قوانين ومقررات تبيين شده توسط شهرداري پكن براي اين گونه ، مقررات سرمايه گذاري دراين خصوص همچنان با مشكلات زيادي مواجه مي باشد كه بايد مد نظر قرار گيرد.چراكه اغلب روشهاي آموزشي بكار گرفته شده دراين مراكز از كشورهاي غربي اتخاذ گرديده وتغيير آن بر اساس فرهنگ چيني چالش بزرگي براي اين مراكز فراهم آورده است.

2- تأ مين سلامت و بهداشت كودكان

از سال 2002، آموزش چگونگي تأمين سلامت كودكان در كليه مهدهاي كودك و مدارس پيش دبستاني شهر شانگهاي بعنوان برنامه درسي ويژه گنجانده شده است. گفتني است كه در صورت موفـقيت آميز بودن ، برنامه فوق در ساير مراكز آموزشي كودكان كشور نيز به مورد اجرا گذارده خواهدشد.

لازم به ذكر است كه طرح مذكور با همكاري سازمان جهاني KidsSafe براي نخستين بار در كشورچين به مورد اجرا گذارده شده است. طبق آمار بدست آمده، 1/26 درصد مرگ و مير كودكان در چين بر اثر جراحات وارده از طريق سوانح مختلف بوده است كه جان كودكان را تهديد مي كند.بر اساس آمار ، در شهر شانگهاي 45/3 نفر از هر يكصد هزار كودك در اثر غرق شدن و 93/1نفر در اثر تصادف رانندگي جان خود را از دست مي دهند.طبق اين آمار 52 در صد از جراحتها هنگامي رخ مي دهد كه كودكان همراه خانواده خودمي باشند. اين آمار و ارقام سبب گرديده تا توجه والدين به تضمين سلامت وامنيت كودكان جلب شده و اجراي برنامه آموزشي فوق نيز در اين راستا مي باشد.

3- اجباري سازي درس انگليسي در دوره هاي آموزش پيش دبستاني

باتوجه به روند رو به افزايش علاقه والدين به آماده سازي فرزندان خود براي آينده ، درس انگليسي در مهدهاي كودك شهرهاي بزرگ كشور چين به ويژه شهر پكن به صورت اجباري در آمده و در بسياري از مهدهاي كودك، از معلمين انگليسي و كانادايي جهت تدريس دروس انگليسي بهره برداري مي گردد. بنابر آمار منتشره، بيش از 3 هزارموسسه آموزش زبان خارجي، در كشور چين فعاليت دارند كه در آمد آنها بر10ميليارد يوان (معادل 2/1 ميليارد دلار آمريكا) بالغ مي گردد.

معضلات آموزشي

از جمله مهمترين مشكلات پيش روي آموزش مقطع پيش دبستاني مي توان به افت راندمان نظام آموزش پيش دبستاني اشاره نمود. در قانون آموزش و پرورش چين بطور واضح آمده است كه آموزش و پرورش كودكان پيش دبستاني نخستين مرحله آموزش و پرورش و بخش مهمي از برنامه هاي آموزشي دولت است . اين نوع آموزش در ”برنامه اجرايي ارتقا آموزش و پرورش چين طي قرن 21 ” پيش بيني شده و در آن آمده است كه آموزش و پرورش كيفي و توانمند بايد از مقطع آموزش پيش دبستاني آغاز گردد.اين در حاليست كه از سال 1995 تا 2001 تعداد مراكز آموزش پيش دبستاني و شمار كودكان تحت تعليم اين مراكز با سير نزولي مواجه بوده است. تعداد مراكز آموزش پيش دبستاني سراسر چين از 180 هزار باب به 110 هزار باب و شمار كودكان حاضر در اين مراكز نيز از 112 / 27 ميليون نفر به 218 / 20 ميليون نفر و نسبت كودكان رده هاي سني3 تا 6 سال از 41 درصد به 34 درصد كاهش يافته است .علت اصلي اين مسئله آنست كه برخي از دولت هاي محلي به آموزش وپرورش پيش دبستاني اهميت نداده و بر اين عقيده اند كه آموزش و پرورش پيش دبستاني بخشي از آموزش اجباري محسوب نمي گردد . در زمان اجراي كوچك سازي ساختار اداري دولت ، برخي از سازمانهاي اداري مرتبط با آموزش پيش دبستاني حذف شده و آموزش كودكستاني تحت نظارت دولت قرار نگرفته است ، برخي از دولتهاي محلي نيز، مقطع آموزش پيش دبستاني را وارد عرصه بازار خصوصي نموده و مبادرت به قطع بودجه مدارس پيش دبستاني نمودند. بدين ترتيب حقوق معلمين مدارس پيش دبستاني و هزينه آنان تامين نگرديده است. بلكه آنان جهت تامين بودجه مورد نياز خود به كارهاي ديگر روي آوردند . به علت كمبود بودجه حتي تعدادي از مدارس پيش دبستاني به بخش خصوصي فروخته شده و يا به انبار تبديل گرديده اند . با توجه به وضعيت پيش آمده و جهت جلوگيري از بروز لطمات بيشتر به بخش آموزش پيش دبستاني ، ادارات مربوطه دولتي در حال تدوين مقرراتي جهت ” اصلاح ساختار و توسعه آموزش پيش دبستاني ” مي باشند.

 

 

آموزش و پرورش پیش دبستانی لیبی  (آفریقا)

 

 

آموزش پيش دبستاني استرالیا(اقیانوسیه )

 

ساختار آموزشي

مقطع پيش دبستاني معمولا از سن4سالگي به صورت مختلط آغاز مي گردد اما شركت در آن اجباري نيست.اغلب كودكان استراليايي سنين 5-3 سال در مدارس رسمي پيش دبستاني ثبت نام نموده و از آموزشهاي اين دوره بهره مي برند. مسئولیت آموزش پیش دبستانی در استرالیا با وزارت آموزش و پرورش و و.ارت تامین اجتماعی این کشور می باشد.

خدمات مراقبتي كودكان

دركشوراستراليا مراقبت از كودك يك امر رايج است . بسياري از کودکان استاليايي يكبار در عمر خود در مهد كودك به سر برده اند.سرويس مراقبت از كودكان براي كمك به والديني طراحي شده است كه به دلايل مختلف اعم از اشتغال توانايي مراقبت از كودك خور را در ساعات كار ندارند .

 

 

 

مراقبت از كودك به سه صورت زير صورت مي پذيرد :

1- مهد كودك ويژه كودكان تازه متولد شده ؛ البته اين كار نياز به مجوز دارد .

2- مراقبت از كودكان دو سال به بالا

3- مراقبت از بچه هاي دبستاني در ساعات فراغت از تحصيل و تعطيلات

نهادهاي مرکزي

از جمله نهادهاي مرکزي ارائه دهنده سرويس هاي مراقبتي كودكان مي توان از موارد ذيل نام برد :

· مراكز مراقبتي شبانه روزي

· مراكز مراقبت روزانه خانوادگي

· مراکز مراقبت هاي ويژه

· مراکزمراقبت هاي خارج از ساعات مدرسه

· مراکز مراقبتي در روزهاي تعطيل

· مراکز مراقبتي سيار

 

آموزش معلمین

معلمین این دوره پس از آموزش 4 ساله در دانشکاه و أخذ مدرک کارشناسی در رشته های روانشناسی کودک و کودک یاری و آموزش ویژه ی تدریس در این مراکز مجوز تدریس و کار در پیش دبستانی را از وزارت آموزش و پرورش دریافت می نمایند و هر ساله آموزش های ضمن خدمت و بروز را فرا می گیرند . بیشتر قواعد و اصول آن شبیه به کشور انگلستان می باشد .

 

 

محتوای آموزشی

همانطور که قبلا اشاره شد در پیش دبستانی به جای محتوای درسی و احد کار درسی تدوین شده که عبارتند از :

موسیقی – نقاشی – رنگ آمیزی – اجرای نمایشنامه – رقص – قصه گویی توسط خود کودکان – خاک بازی – آب بازی و ....

والدین برای ورود کودکان به این مراکز هزینه ای پرداخت نمی کننند و لی تهیه ی کتب ، دفاتر
 و یونیفرم به عهده والدین می باشد .

آموزش پيش دبستانی در آمریکا

قاره آمريكا خود از دو بخش آمريكاي شمالي و جنوبي تشكيل شده است كه به طور نسبي مي توان چنين تقسيم بندي را به نوعي به بعد آموزشي آن قاره نيز تعميم داد، چرا كه در آمريكاي شمالي كيفيت آموزشي دو كشور بزرگ و توسعه يافته كانادا و ايالات متحده آمريكا كه قسمت اعظم اين قاره را تشكيل داده اند، در مقايسه با ديگر كشورها از مطلوبيت چشم گيري برخوردار مي باشد و دلايل اين مطلوبيت را مي توان در بسياري از عوامل از جمله توجه سرمايه گذاري همه جانبه در حوزه آموزش و پرورش به عنوان يكي از مهم ترين عوامل توسعه جامعه، مطالعه و تحقيق مستمر براي بهبود روند كيفي و كمي آموزش، برخورداري از وسايل كمك آموزشي و فن آوري روز، شيوه هاي نوين تربيت معلم و روش هاي آموزشي و... جستجو كرد. عامل موثر ديگري كه نقشي انكارناپذير بر كيفيت آموزشي دارد برخورداري كشورهاي مذكور از نظام آموزشي غيرمتمركز است، به نحوي كه هر يك از ايالت ها داراي «وزارت آموزش و پرورش» مجزا بوده و آن وزارت مي تواند در محدوده ايالت خود از استقلال و قدرت تصميم گيري لازم براي اداره امور برخوردار باشد. همين موضوع سبب رقابتي سازنده بين ايالت هاي مختلف شده و در نهايت به مدد ديگر عوامل در مقايسه با كشورهاي آمريكاي جنوبي چهره مطلوبتري از نظام آموزشي را ترسيم مي نمايد. البته توضيح اين نكته ضرورت دارد كه بر شمردن امتيازات فوق به منزله نامناسب بودن وضعيت آموزش در كشورهاي آمريكاي جنوبي نيست، چرا كه اصلاحات آموزشي انجام شده يكي و دو دهه اخير در برخي از كشورها تحولات فراواني در ارتقاء سطح آموزش آن كشورها به وجود آورده است. مطالعه و بررسي هر كدام از آن موارد مي تواند راه گشاي كارشناسان و برنامه ريزان آموزشي گردد.

 

 

 

سن ورود به آموزش پيش دبستاني:          

درميان كشورهاي آمريكايي كمترين سن ورود به آموزش پيش دبستانيي سن 2 سالگي بوده كه در كشورهاي، گوادلوپ، مارتيني گويان فرانسه و.... مشاهده مي گردد و بيش ترين سن ورود به اين مقطع 5 سالگي است كه كشورهاي، پاناما، گواتمالا، كوبا، شيلي از آن جمله اند. در اكثر كشورهاي اين قاره سن ورود به مقطع پيش دبستانيي 3 سال (47 درصد) است.

ساختار آموزش و پرورش در آمریکا

نظام آموزش و پرورش آمریکا آن چنان که انتظار می رود، گسترده و متنوع، حتی آشفته است

 (مقالۀ زیر برگرفته از نگاهی به آموزش و پرورش از انتشارات وزارت امور خارجه است.)

در نظر یک خارجی، نظام آموزش و پرورش در آمریکا، آنچنان که انتظار می رود، گسترده و متنوع، حتی آشفته جلوه می کند. آموزش و پرورش در آمریکا، از طریق پیچیدگی خود، بازتاب تاریخ، فرهنگ، و ارزش های این کشور دائم در حال تحول می باشد. از دیدگاهی وسیع تر، نظام آموزش و پرورش در آمریکا را می توان از طریق ابعاد وسیع، ساختار تشکیلاتی، عدم تمرکز، و چندگونگی فزایندۀ آن توصیف کرد.

ابعاد

مدارس در ایالات متحده – مدارس خصوصی و دولتی، ابتدایی و متوسطه، دانشگاه های دولتی و مراکز آموزش عالی خصوصی - در همه جا یافت می شوند، و ایالات متحده دارای یکی از گسترده ترین نظام های آموزشی جهان است. به گزارش مرکز ملی آمار تحصیلی، در سال تحصیلی 2006-2005 بیش از 75 میلیون نفر از کودکان و بزرگسالان در مدارس و دانشگاه های آمریکا به تحصیل مشغول بوده، و 6,8 میلیون نفر دیگر نیز به عنوان مربیان و مدرسان در استخدام بوده اند.

به علاوه، بیش از یک میلیون کودک دورۀ آمادگی متعلق به خانواده های کم درآمد، که معمولا بین 3 تا 4 ساله هستند، در برنامه های پیش دبستانی که جهت تأمین آموزش، رشد اجتماعی و تغذیۀ مناسب طراحی شده، شرکت می کنند تا از امکان آمادگی آن ها برای آغاز تحصیلات دبستانی درپنج یا شش سالگی، اطمینان حاصل شود.

ثبت نام در مدارس دولتی در دورۀ بعد از جنگ جهانی دوم و زمان نسل "بیبی بوم" ( که معمولا  به متولدین میان سال های 1946 تا 1964 اطلاق می شود) از رشد زیادی برخوردار شد. ثبت نام در مؤسسات آموزشی، بعد از یک دوره افت در دهۀ 1980، مجددا رونق پیدا کرد که طبق تازه ترین گزارش های ادارۀ آمار آمریکا، تا حدی نتیجۀ ازدیاد جمعیت اسپانیایی تبار بوده است.

نظام آموزشی امروز آمریکا شامل 96,000 مدرسۀ ابتدایی دولتی و خصوصی، به علاوۀ بیش از 4200 مؤسسۀ آموزش عالی شامل کالج های دوساله تا دانشگاه های عظیم دولتی، دارای دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد و بالاتر، با ظرفیت 30.000 دانشجومی باشند.

مجموع هزینه های کشور برای تعلیم و تربیت بالغ بر 878 میلیارد دلار در سال است.

نظام کودکستان تا کلاس 12

در بیشتر ایالت ها، تحصیل تا سن شانزده سالگی اجباری است. کودکان معمولا مدرسۀ ابتدایی را در پنج سالگی و با کودکستان آغاز می کنند و تا پایان دورۀ متوسطه (کلاس 12) در 18 سالگی این دوره از تحصیلات خود را خاتمه می دهند. معمولا  سال های تحصیلات ابتدایی شامل کودکستان تا کلاس های پنجم و ششم و در بعضی مدارس تا کلاس هشتم است. مدارس متوسطه که در آمریکا به آن دبیرستان گفته می شود، معمولا کلاس های نهم تا دوازدهم را شامل می شود.

پنجاه سال پیش از این، دانش آموزان مدارس ابتدایی بلافاصله وارد دبیرستان می شدند، و یا با تحصیل در سیکل اول دبیرستان، کلاس های هفتم، هشتم و نهم را می گذراندند. در سی سال گذشته، سیکل اول دبیرستان جای خود را به مدارس راهنمایی داده است که کلاس های ششم تا هشتم، یا همان کلاس های دورۀ سیکل را در بر می گیرد. تخمین زده می شود که امروزه حدود 20 میلیون دانش آموز 10 تا 15 ساله درمدارس راهنمایی تحصیل می کنند.

مارک زیبارت، مدیر نمونۀ مینه سوتا، اختلاف میان این دو رویکرد را این گونه توضیح می دهد، برنامۀ سیکل اول طوری طراحی شده که ارائه دهندۀ برنامۀ دبیرستان برای دانش آموزان کم سن و سال تر باشد. شباهت آن به برنامۀ دبیرستان زیاد است و کلاس ها در گروه های آموزشی مختلف تشکیل می شوند. مدارس راهنمایی مانند گرد همایی هایی هستند که برای برآوردن نیازهای نوجوانان تشکیل می شوند.

از خصوصیات مدارس راهنمایی، تدریس تیمی و در عوض تشکیل شدن کلاس های 45 تا 50 دقیقه ای، زمانبندی قابل انعطاف دروس است. این مدارس هم بر گروه های کوچک، در ارائه رشته ای دروس، وهم بر پروژه های خاص مختص نوجوانان 10 تا 15 ساله که به گفتۀ انجمن ملی مدارس راهنمایی، سریع ترین تغییرات در رشد فکری خود را می گذرانند،  تأکید می گذارند .

شکل معاصر دبیرستان، همراه با طیف وسیع دروس اختیاری برای دانش آموزان 14 تا 18 ساله، در نوع تحصیلات آمریکا در قرن بیستم، تثبیت شد. دانش آموزان دبیرستان می توانند از تعداد متعددی از باشگاه ها، فعالیت های ورزشی، برنامه های کار-دانش، و سایر فعالیت های فوق برنامه استفاده کنند. دانش آموزان بر مبنای کلاس و امتحانات خود می توانند درس های آکادمیک یا بیشتر حرفه ای را انتخاب نمایند.

در بیشتر سال های قرن بیستم، ادغام دبیرستان ها در یک دیگر باعث می شد که دانش آموزان هر چه بیشتری ثبت نام کرده و از امکان انتخاب های زیادتری در مواد درسی برخوردار باشند. تعجبی نداشت که در شهرهای مختلف، بعضی از دبیرستان ها دارای 5000 دانش آموز با گرایش های دانشگاهی یا حرفه ای باشند، که برای هر کسی جذابیت داشت.

اخیرا ، نگرانی درمورد کیفیت تحصیل در چنین مدارس بزرگی منجر به ایجاد مدارس کوچکتر و تعداد معدودتری دانش آموز و، آموزگار شده است.

دبیرستان های معاصر آمریکایی برای مدتی طولانی در فرهنگ جامعه قد علم کرده بودند. نمایش موزیکال "گریس"، سریال تلویزیونی روز های شاد، و فیلم های سینمایی از قبیل جنگل تخته سیاه به توصیف خوبی ها و بدی های مدارس در دهۀ 1950پرداخته اند. فیلم ها و نمایش های پربینندۀ اخیر که موضوع آن ها مدارس و دبیرستان ها است، عبارتند از دختران بد، جونو، انتخابات، و نمایش موزیکال دبیرستان، تا فیلم های تلویزیونی بورلی هیلز 90210 و نجات با به صدا درآمدن زنگ.

مدارس خصوصی

این نوع مدارس در ایالات متحده رونق زیادی دارند؛ بسیاری از آن ها توسط کلیسا ها و سایر تشکل های مذهبی اداره می شوند. از حدود 55,8 میلیون دانش آموز مدارس ابتدایی و متوسطه در سال تحصیلی 2008-2007، 6 میلیون، یا 11 درصد، در مدارس خصوصی به تحصیل اشتغال داشته اند.

بیش از نیمی از شاگران مدارس خصوصی، در مدارس کاتولیک درس می خوانند که قدیمی ترین نظام آموزشی خصوصی در کشور است. دیگر مدارس خصوصی نمایانگر چندگونگی مذهبی در آمریکا هستند، که شامل فرقه های عمدۀ پروتستان، کویکر، اسلامی، یهودی، و ارتدکس یونانی می شود.

با این حال، قدیمی ترین مدارس خصوصی در کشور، شبانه روزی های تیز هوشان و طبقات بالای جامعه است که در قرن 18 پایه گذاری شدند، و رکورد دار تربیت بسیاری از رهبران فکری و سیاسی مملکت هستند.

طبق تازه ترین آمار، بیش از 1,1 میلیون دانش آموز هم طبق ضوابط آموزش و پرورش هر ایالت، در خانه و توسط والدین خود از آموزش و تحصیل برخوردار می شوند .

 

 

 

کنترل محلی

شاید یکی از ویژگی های قابل توجه تعلیم و تربیت در ایالات متحده، متمرکز نبودن آن باشد. در ایالات متحده، مدارس در حیطۀ مسئولیت های محلی و ایالتی بوده و خواهد بود. برخلاف غالب کشور های دیگر، در ایالت متحده یک سیستم آموزشی واحد به اجرا در نمی آید – به غیر از معدودی استثنا در مورد دانشکده های افسری و مدارس مربوط به بومیان. دولت فدرال برنامۀ درسی واحدی را در سطح کشور تأیید و اجرا نمی کند.

آموزش و پرورش همگانی بزرگترین هزینۀ ایالت ها و بخش های کشور است که از طریق دریافت مالیات های محلی تأمین می گردد. شورا های آموزش وپرورش که اغلب آن ها انتخابی هستند، مدیریت و ادارۀ نزدیک به 15.500 منطقۀ آموزش وپرورش در سطح کشور را به عهده دارند که شامل مدارس کوچک در مناطق روستایی در ایالت هایی چون کانزاس و نبراسکا، تا سیستم شهر نیویورک با ارائۀ خدمات آموزشی به سالی حدود یک میلیون دانش آموز، می شود.

شورای آموزش و پرورش هر ایالت، همراه با سرپرست یا نمایندۀ ایالت، به نظارت بر مناطق آموزش و پرورش ایالت، تعیین استاندارد هایی جهت مربیان و دانش آموزان، تأیید برنامه های درسی، و بررسی کتاب های درسی اشتغال دارند. قدرتی که از سوی ایالت اعمال می شود، بیش از هر چیز، قدرت مالی است که کمک زیادی در زمینۀ جبران کمبود درآمد های مالیاتی می کند.

یکی از پیامد های کنترل محلی و تأمین بودجه برای مدارس دولتی ایجاد نابرابری های مالی میان محله های مرفه تر و فقیر تر است. در سال های اخیر، تحت فشار دادگاه های ایالتی و گروه های حامی مردم، تعداد زیادی از ایالت ها گام هایی در جهت تأمین امکانات مالی برابر برای مدارس، صرف نظر از سطح درآمد مردم منطقه، برداشته اند.

دولت فدرال، برای تضمین دسترسی برابر و کیفیت برتر آموزش، و تأمین بودجه برای برنامه های وام دانش آموزی و دانشجویی و کمک به دانش آموزان کم درآمد تدابیری اتخاذ کرده است. با این حال، مهمترین مسئولیت در امور تعلیم و تربیت به عهدۀ خود ایالت ها و مقام های محلی است. به گفتۀ وزارت آموزش و پرورش آمریکا، قریب به 90 درصد از مخارج سالانۀ مربوط به تعلیم و تربیت، در همۀ سطوح، از طریق منابع ایالتی ومحلی و منابع خصوصی تأمین می گردد.

 

 

 

چندگونگی

مدارس ایالات متحده در طول تاریخ ، دوران متعددی را با امواج مهاجرت تجربه کرده اند، و امروزه، مدارس آمریکا مانند جامعه ای که در آن خدمت می کنند، بیش از هر زمان دیگری دارای چندگونگی قومی هستند.

 در اوایل قرن بیستم، کودکان خانواده های مهاجر، که اغلب متعلق به اروپای جنوبی و شرقی بودند، به سیستم مدارس دولتی شمال شرق و غرب میانه سرازیر شدند. امروز هم ورود مهاجران تازه، هر چند کشورهای مبدا اکثر آن ها آمریکای لاتین و آسیا است، موجب ایجاد تغییر در ترکیب قومی دانش آموزان می گردد.

دانش آموزان آمریکایی- آفریقایی تبار حدود 17 درصد از دانش آموزان کودکستانی تا کلاس 12 را تشکیل می دهند.؛ اسپانیا یی ها در شرف تبدیل به بزرگترین گروه اقلیت در مدارس دولتی هستند. یافتن مدارسی در طول کرانه های شرق و غرب آمریکا که والدین دانش آموزان در خانۀ خود به ده ها زبان خارجی، از عربی گرفته تا ویتنامی، صحبت می کنند، اصلا  جای تعجب ندارد. در نتیجه، تدریس زبان انگلیسی به عنوان زبان دوم، یکی از مسئولیت های مهم آموزش و پرورش باقی می ماند.

مدارس دولتی علی رغم چندگونگی و عدم تمرکز، به طور هماهنگ و منسجم اداره می شوند. اگر دانش آموزی از یک مدرسه در کالیفرنیا، به مدرسۀ دیگری در پنسیلوانیا یا جورجا منتقل گردد، بدون شک با تفاوت هایی روبرو می گردد، اما با این که دولت فدرال برنامۀ درسی واحدی را ابلاغ نمی کند، با کلیات مواد درسی آشنایی دارد.

 

آموزش پیش دبستانی در ایران

علیرغم جستار فراوان جهت دست یابی به اطلاعات دقیق آماری و ساختاری همانند بررسی که از آموزش پیش دبستانی کشور های پنجگانه انجام دادیم ، از منابع موجود داخلی و خارجی اعم از کتابخانه ها ، سایت های اینترنتی سازمان های مربوطه (وزارت آموزش و پرورش – بهزیستی – دبیرخانه شورایعالی انقلای فرهنگی ) و کتابخانه های مجازی و مرکز اسناد ملی و ......متأسفانه نتیجه مطلوبی حاصل نشد و تلاشم بی نتیجه ماند .

 

 

 

همانگونه که در برسی کشور های پنجگانه مشاهده کردید ، مهد های کودک – کودکستان ها و آمادگی ها از جایگاه مهم و ویژه ای برخوردار بودند همواره فعالیت ها و برنامه ریزی های حسای شده ای داشته اند و در پی تحقق دو هدف اصلی ذیل بودند :

1-     ایجاد بسر مناسب و زمینه اشتغال مادران شاغل،بدون دغدغه نگهداری ازفرزندانشان حتی کودکان شیر خوار

2-     ایجاد زمینه پرورش و تربیت نوباوگان نسل آینده و در تعاقب آن بر خورداری از جامعه ی قانون مند و قانون مدار

در کشور ایران خصوصا پس از تشکیل سازمان های موازی که برای مدت و حیطه ی محدودی تعریف شده بودند ، متولی آموزش پیش دبستانی نیز در لابلای این سازمان ها در ابهام ماند و کمتر به آن پرداخته شد و همگی تمام تلاش خود را بدون توجه این دوره ی آموزشی بر احیاء و توانمندی آموزش عالی گذاشتند. مسلم است که بدون پشتوانه و توجه به آموزش پایه و عمومی چندان موفقیتی در آموزش عای نیز حاصل نشده است .

بر اساس مطالعات انجام شده و برخی تجربه های محلی و منطقه ای به جهت شغل نگارنده ، مشکلات موجود در نظام آموزش پیش دبستانی ایران به عنوان عوامل  اصلی این عقب ماندگی به شرح ذیل شناخته شده است :

1-    نگاه متحجرانه ای که در اوایل دهه 60 به زن می شد که نباید بیرون از خانه کار کند و در خانه باید به پرورش فرزندان بپردازد .البته این نگاه با رهنمود های امام خمینی به تدریج تعدیل شد.پر واضح است که با چنین تصوری برنامه خاصی برای آموزش تقریبا همگانی کودکان پیش دبستانی مدنظر نبوده است .

2-    عمده ترین مشکل ، نبود متولی متمرکز برای این مراکز آموزشی جهت برنامه ریزی – تدوین اهداف کوتاه مدت و بلند مدت – تهیه محتوا – روش آموزش و تدریس – آموزش مربیان و همچنین استخدام نیروی انسانی کار آمد این رشته تخصصی محسوب می گردد. شایان ذکر است هنوز متولی اصلی این مراکز معین نشده است. مهد های کودک – کودکستان ها و مراکز آمادگی با أخذ مجوز اولیه از آموزش و پرورش یا بهزیستی بر اساس اهداف و برنامه ای نامنظم کار خود را آغاز نموده و بدون نظارت هیچ ارگانی تمامی کارها حتی  استخدام و عقد قرارداد نیرو را انجام می دهند و گاها مشاهده می شود که ابتدایی ترین مسایل آموزشی و روانشناختی در این گونه مراکز نادیده گرفته می شوند.بخش خصوصی و خیرین نیز علیرغم تلاشی که جهت جذب سرمایه می کنند وضع بهتری از بخش دولتی و
 نیمه دولتی ندارند .

3-    به کارگیری مربیان فاقد شرایط لازم و ارزان

در بسیاری از مهد های کودک دختران پشت کنگوری و زنان خانه داری که بچه هایشان را بزرگ کرده اند و دیگر در خانه کاری ندارند بدون کمترین آموزش شغلی به عنوان مربی به کار گمارده می شوند.این مربیان تمام هم و غمشان نگهداری ، محافظت و ساکت و سالم نگه داشتن بچه ها است تا زمان خانه رفتنشان فرا برسد.کتاب کاری که توسط مسئولین محلی شهرستانی یا استانی آموزش و پرورش ، بهزیستی یا کانون های قران مساجد تدوین شده در اختیار کودک قرار می گیرد و بیشتر وقت کودکان صرف رنگ آمیزی این کتاب و آموزش حروف الفبای انگلیسی و فارسی و گاهی اوقات آیه های کوچک قرآن می شود.

4-    عدم هماهنگی بین متولیان مراکز پیش دبستانی ، دانشگاه ها ، تربیت معلم ها و اداره استخدام کشوری باعث گردیده تا از طرفی به علت متمرکز نبودن مسئولیت آموزش پیش دبستانی ، آمار دقیقی از مراکز و مربیان مورد نیاز در دسترس نباشد تا بواسطه این نیاز وزارت علوم به آموزش مربیان متخصص مورد نیاز بپردازد و از سوی دیگر علیرغم ممنوعیت استخدام مربی مرد در این مراکز نیروهای مرد با تحصیلات بالای لیسانس زیادی فارغ التحصیل شده که یا بیکارند و یا به شغل غیر مرتبط آزاد یا دولتی دیگری مشغول می باشند .

5-    عدم اختصاص یک روان شناس برای حد اقل هر ده مرکز  پیش دبستانی

البته با توجه به انتقاداتی که در موارد فوق ذکر شد ، درخواست روان شناس توقع زیادی خواهد بود. ولی عدم توجه به این مورد عواقب جبران ناپذیری خواهد داشت . مشکلات و تعارضات روانی از قبیل ترس – دلهره – اضطراب – شب ادراری – لکنت زبان – دروغ گویی و ............ در این سنین بسیار دیده می شود که در صورت تشخیص بموقع و اقدامات مراقبتی و بالینی می تواند به راحتی بر طرف گردد و از بسیاری عواقب بد آن و حتی بزهکاری های اجتماعی در آینده پیشگیری شود.

6-    عدم توجه به احداث مدارس خاص و ویژه کودکان عقب مانده ذهنی و معلولین جسمی – حرکتی در مقطع پیش دبستانی وهمچنین  عدم توجه به کودکان تیز هوش نیزموجب خسران خواهد بود .در صورت احداث چنین مراکزی بهبود وضعیت آینده کودکان و نشاط اجتماعی  تضمین خواهد گردید.

در نهایت باید اعتراف کرد برای برطرف نمودن این مشکلات که به واسطه آشفتگی در ساختار نظام آموزشی پیش دبستانی حاصل گردیده است ، باید علمای تعلیم و تربیت ، صاحب نظران و دولتمردانی که قدرت و توانایی ایجاد انسجام و پشتیبانی و اهمیت گذاری به این امر مهم را دارند هرچه سریع تر دست به کار شده تا در آینده حسرت فرصت های از دست رفته امروز را نخوریم .

 

فهرست منابع :

1-    الماسی علی محمد  (تهران1382)آموزش و پرورش تطبیقی  انتشارات رشد

2-    احمد آقا زاده (تهران 1385) آموزش و پرورش تطبیقی  انتشارات سمت

3-    سایت گفت و شنود با جهان به نشانی :

http://www.america.gov/st/educ-persian/2008/September/20081022144314eaifas0.5163996.html

4-      سایت باشگاه اندیشه به نشانی http://www.bashgah.net/pages-5602.html                            :

5-      سایت مردم سالاری به نشانی   : http://www.mardomsalari.com/template1/news.aspx?nid=24135

6-سایت دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی به نشانی       : http://www.iranculture.org/research/edupo

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سعید محمدیان حکمی  دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت